Muz bitkisi ülkemize ilk defa 1750 yıllarında Mısır’dan süs bitkisi olarak getirilmiştir. Ülkemizde ilk defa Alanya’da yetiştirilmiştir. Muzun meyve verdiğinin görülmesi üzerine, 1930'lu yıllardan sonra meyvesi için ticari amaçla yetiştirilmeye başlanmıştır. Gazipaşada Yakacık. Zeytinada, Güney, Beyrebucak,  Muzkent, Macar ve Kâhyalar mahallelerimizde açıkta ve örtü altında yetiştiriciliği yapılmaktadır. Muz yetiştiriciliği ilçenin tarımsal gelirleri arasında önemli bir paya sahip olup ilçemizde muz sarartma tesisleri de mevcuttur. Gazipaşa ilçemizde 965 muz üreticimiz ile 2,600 dekarda örtü altı 12,850 dekarda açık muz yetiştiriciliği yapılmakta olup 57,270 ton ürün alınmaktadır.

        Ziraat bankası tarafından desteklenen düşük faizli yatırım kredileri ile Gazipaşa ilçemizde örtü altı muz üretiminin artacağı düşünülmektedir.

Muzun anavatanı Güney Çin, Hindistan ve Hindistan ile Avustralya arasında kalan adalardır. Dünyada muz en fazla Hindistan, Çin, Filipinler, Brezilya, Ekvator, Endonezya, Kosta Rica, Meksika, Tayland ve Kolombiya gibi tropik iklim koşullarına sahip ülkelerde üretilmektedir.

        En büyük ihracatçı ülkeler; Ekvator, Filipinler, Kosta Rica ve Kolombiya gibi gelişmekte olan ülkelerdir. En büyük ithalatçı ülkeler ise; ABD, Belçika, Rusya ve Almanya gibi gelişmiş ülkelerdir.

 

banana plantation in turkey ile ilgili görsel sonucu

 

İlgili resim

Dünya Üretimi : 114.130.151 Ton,      Türkiye Üretimi : 251.994 Ton

banana fruit ile ilgili görsel sonucu

Dünya Verimi :  2.1 Ton                           Türkiye Verimi  : 4.7 Ton

İlgili resim

Yıllar İtibarıyla Türkiye Muz Üretimi

Yıl

Üretim Alanı

(Dekar)

Üretim Miktarı (Ton)

Verim

(ton/dekar)

2014

53.497

251.994

4.7

2015

58.380

270.500

4.6

2016

62.245

305.926

4.9

 

 

 

İller Bazında Türkiye Muz Üretimi

Yıl

Mersin

Antalya

2014

182.805

66.953

2015

195.381

72.865

2016

221.064

82.562

 

 

 

 

 

 

 

Antalya Muz Üretimi

İlçeler

Üretim Alanı

(Dekar)

Üretim Miktarı (Ton)

Gazipaşa

13.850

45.151

Alanya

11.150

33.450

Manavgat

    480

  3.840

Kumluca

     25

    125

SİSTEMATİĞİ

 

Takım   :   Scitaminales

Familya :   Musaceae

Cins     :   Musa Eumusa (Meyvesi yenen tüm çeşitler bu alt cinse giren iki tür ve hibritleri bu altcins içerisine girer)

Tür      :  Musa acuminata   Musa balbisiana,

Ülkemizde Yetiştirilen Önemli Muz Çeşitleri

Dwarf Cavendish, Grand Nain, Azman, Williams, Şimşek

Dwarf Cavendish

Ülkemizde yıllardır yetiştirilmektedir.  Kenar yüksekliği en az 3,5 metre olan seralar için önerilen bodur çeşittir. İyi yetiştirme koşullarında parmak uzunluğu 15-25 cm bulur.

Grand Nain

Dwarf Cavendish çeşidinden 1 metre kadar daha uzun boyludur.  Uzun parmak yapısı, sağlıklı kök gelişimi, nematod ve kök çürüklüğüne karşı dirençli olması gibi özellikleri nedeniyle tercih edilir. Kenar yüksekliği en az 4,5 metre olan seralarda yetiştirilmesi önerilir.

MORFOLOJİSİ

Kök Yapısı

İlgili resim

                       Muz kökleri, toprak altında bulunan ve esas gövdeyi oluşturan yumrudan çıkar. Yumrunun daha çok üst taraflarından çıkar. Muz kökleri 5-8 mm çapındadır ve uzunlukları boyunca kalınlıkları değişmez. Bu kökler yumrudan biraz uzaklaşınca kendilerinden daha ince yan kökler oluşturur. Bunlar da 4-5 mm çapa ulaşır ve aynı kalınlıkta kalır. Kılcal kökler bu yan kökler üzerinde bulunur. Muz köklerinin dış kısmı koyu kahverengi, siyaha yakın, iç kısmı ise beyaza yakın krem rengindedir. Kılcal köklerin görünüşü ise beyazdır. Muzda kök sayısı bitkinin sağlık durumuna bağlıdır. Bir yumru 200-300 ve daha fazla kök meydana getirebilir. Ülkemizde kökler en fazla ilkbahar mevsiminde meydana gelir. Uygun şartlarda kökler, 50 cm yanlara ve 75 cm derinliğe kadar gidebilir. Köklerin çoğunluğu 15-40 cm derinliktedir. Bununla birlikte 140 cm derinliğe kadar inen köklere de rastlanmıştır.  Muzun kökleri kısa ömürlüdür.

Gövde Yapısı

                       Muzun gerçek gövdesi toprak altında bulunur ve yumru şeklindedir. Yumru gövde besin depo eder. Gövdede kuru madde miktarı fazladır. Gerçek gövde çok yıllıktır.Muzun toprak üstünde görülen gövdesi yalancı gövdedir. Buna toprak üstü gövdesi de denir. Yalancı gövde toprak üzerinde sanki yaprak saplarının birleşmesinden meydana gelmiş bir kütük gibidir. Bodur muzlarda gövdenin boyu 1,5-2,5 m’ye kadar çıkar. Üst kısmında dört bir tarafa açılmış yapraklar bulunur. Yeni yapraklar gövdenin orta kısmından meydana gelir.

İlgili resim

 

Yaprak Yapısı

                       Muzun yaprakları ilk çıkışta boru şeklindedir. Sonra uç kısmı yavaş yavaş açılarak karakteristik muz yaprağını oluştururlar. Yaprak uzunluğu 2 m. ve genişlik de genellikle 60-90 cm. olabilir. Yapraklar yalancı gövde üzerinde birbiri arkasından çıkar ve yaprağın ortasında bir ana damar vardır. Rüzgarlı havalarda yan damarlar ana damara kadar yırtılır ve yaprak dilim dilim olur. Yapraklar yeşil görünüşlü ve yaşlandıkça unumsu bir madde ile örtülürler. Genellikle her yalancı gövdede 60-70 yaprak oluşur.

Çiçek Yapısı

                       Dişi Çiçekler,  Hermafrodit Çiçekler,  Erkek Çiçekler

Dişi Çiçekler

                       İlk açılan braktelerin altlarında çıkan çiçekler dişi çiçek olup daha sonra muza dönüşürler. Dişi çiçeklerin muza dönüşmesi için döllenme olması gerekmez. Bu nedenle muzlara bu özelliklerinden dolayı partenokarpi denir.

Hermafrodit Çiçekler

                       Dişi çiçekler kuruduktan sonra, tam olmayan hermofrodit çiçekler ortaya çıkar. Bu çiçeklerde erkek ve  dişi organlar bir arada bulunur. Çiçekler kısa ve işe yaramaz parmaklar oluştururlar. Bunlar zamanla kuruyarak dökülürler.

                       Dişi çiçekler kuruduktan sonra, tam olmayan hermofrodit çiçekler ortaya çıkar. Bu çiçeklerde erkek ve  dişi organlar bir arada bulunur. Çiçekler kısa ve işe yaramaz parmaklar oluştururlar. Bunlar zamanla kuruyarak dökülürler.

Erkek Çiçekler

                       Salkımın en uç kısmında yer alır. Erkek çiçekler, dişi çiçeklere göre çok küçüktür. Nadiren çiçek tozu oluştururlar.

İlgili resim

                      

Meyve Yapısı

                       Meyve meyve kabuğu ve meyve eti olmak üzere iki kısımdan oluşur. Meyveler yeşil haldeyken hasat edilir. Saklanırlar. Pazara çıkmadan önce olgunlaştırılırlar.

İlgili resim

İklim İstekleri

        Aylık ortalama sıcaklık isteği 26-27 OC’dir. 15-16 oC‘nin altında gelişme gerilemekte, 2-3 OC bitki için zararlı olmaktadır. O oC ve  hemen  altındaki  sıcaklıklarda  üst kısım ölmekte,-4 OC’nin altında yalancı gövde zarar görmektedir.  Sıcaklık 10-15 dakika süre ile -1,5 ile -2 OC dereceye düşerse şiddetli zararlanmaya neden olur. Muz yüksek sıcaklık yanında, yüksek neme de ihtiyaç duyar.  Oransal nem % 60’dan aşağı düşmemelidir. Yıllık ortalama 1200 – 1500 mm bir yağışın olması gerekir. Kuvvetli rüzgarlar, muz yapraklarının parçalanmasına, yalancı gövdenin kırılmasına ve meyve salkımlarının zarar görmesine neden olurlar. Şiddetli rüzgarlara karşı, plantasyonların kenarlarına rüzgarkıran bitkiler dikilmelidir.

Toprak İstekleri

        Aylık ortalama sıcaklık isteği 26-27 OC’dir. 15-16 oC‘nin altında gelişme gerilemekte, 2-3 OC bitki için zararlı olmaktadır. O oC ve  hemen  altındaki  sıcaklıklarda  üst kısım ölmekte,-4 OC’nin altında yalancı gövde zarar görmektedir.  Sıcaklık 10-15 dakika süre ile -1,5 ile -2 OC dereceye düşerse şiddetli zararlanmaya neden olur. Muz yüksek sıcaklık yanında, yüksek neme de ihtiyaç duyar. Oransal nem % 60’dan aşağı düşmemelidir.  Yıllık ortalama 1200 – 1500 mm bir yağışın olması gerekir. Kuvvetli rüzgarlar, muz yapraklarının parçalanmasına, yalancı gövdenin kırılmasına ve meyve salkımlarının zarar görmesine neden olurlar. Şiddetli rüzgarlara karşı, plantasyonların kenarlarına rüzgarkıran bitkiler dikilmelidir.

Toprak İstekleri

        Muz yetiştiriciliği için en iyi topraklar; derin, besin maddelerince ve humusça zengin, geçirgen, iyi havalanan, hafif bünyeli (Kumlu-Tınlı) ve hafif alkali, killi Tınlı, Kumlu karakterdeki, derin topraklardır. Toprak taşsız, iyi işlenmiş olmalıdır.

Çoğaltılması

        Klasik yolla çoğaltım Doku kültürü ile çoğaltım

Klasik Yolla Çoğaltım

        Yavru bitkilerle yapılan çoğaltımdır. Birim alandan elde edilen fidan sayısı azdır Homogen fidan elde etmek güçtür Fidanların hastalık ve zararlılarla bulaşma riski yüksektir. Doku Kültürü İle Çoğaltım Çoğaltım daha hızlıdır.  Fidanlar hastalık ve zararlılardan aridir. Fidanlar homogendir. Taşınmaları kolaydır. Arazi koşullarında yaşama şansları daha yüksektir. Daha kısa sürede hevenk oluştururlar. Verim daha yüksektir

Dikim

        Ülkemizde açıkta muz dikimi iklim durumuna göre değişmekle birlikte Mart-Mayıs ayları arasında yapılır. Örtü altında ise Eylül dikimi daha güzel sonuçlar vermektedir. Tek sıra dikim için genel olarak  3x 1.8 m. aralıkları önerilebilir. Bütün dikimlerde sıraların kuzey-güney doğrultusunda yapılması en iyi güneşlenmeyi sağlayacaktır.

Sulama

        Muz yapraklarının geniş olması dolayısıyla terleme yoluyla çok miktarda su tüketir, sürekli nemli toprak ister. Bitki besin maddelerini bol miktarda almak için toprağın nemli olması gerekir. Topraktaki su eksikliğine çok çabuk fizyolojik tepki gösterir. Aşırı sulama muz köklerine zarar verir. Toprağı çoraklaştırır ve bazı yerlerde toprağın taşınmasına neden olur. Bütün bu nedenlerden dolayı muz bahçeleri azar azar, fakat sık sık sulanarak, su sıkıntısı çekmeleri önlenmelidir. Mümkün olduğunca haftada 3-4 sulama yapılmalıdır.

Gübreleme

        Muz yetiştiriciliğinde toprak pH’ı ve toprak tuzluluğu çok önemlidir.  Muzun ideal pH isteği 6’dır. Ama 4.5–8.5 arasındaki pH'larda yetişebilmektedir. Muz bitkisi hem yeşil aksamının gelişme döneminde hem de meyvenin gelişme döneminde yoğun şekilde besin isteyen bir bitkidir.  Muz yetiştiriciliğinde sadece organik gübre uygulaması yeterli değildir. Ek olarak mineral gübre uygulaması da yapılmalıdır. Mineral gübre olarak özellikle azot, fosfor, potasyum, kalsiyum ve magnezyum gübrelemesinin yapılması gereklidir.

Organik Gübreleme

        Muz bitkisinin topraktaki organik maddeye oldukça yüksek oranda ihtiyacı vardır. Organik maddenin, bitki besin elementleri ve özellikle azot yönünden topraktaki etkisi büyüktür. Bunun yanında toprakların fiziksel ve biyolojik özelliklerine yaptığı katkı bakımından da önemlidir. Toprak ısısını bitki gelişmesi açısından daha uygun bir düzeyde tutar, ağır bünyeli toprakların havalanmasını ve kolay işlenmesini sağlar. Havalanmanın etkisi ile bitkilerin kök sistemi iyi gelişir. Topraklardaki mikroorganizmaların çoğalma ve aktiviteleri için gerekli olan besin, nem, reaksiyon ve havalandırma gibi faktörleri uygun duruma getirir. Toprağa, bitkiye ve mikroorganizmalara, mineral gübrelerden daha az yabancı olması nedeniyle bitkilerin hastalık ve zararlılara olan dayanıklılığını artırarak ürünün kalitesini yükseltir. Topraktaki organik madde içeriği ortalama % 5 oranında olmalıdır

Budama ya da Onarma

        Her yıl  muz ocaklarında ayıklama yapılır. Mart ayında her bir ocakta 1 veya 2 tane meyve verecek yalancı gövde bırakılır. Diğerleri temizlenir.

MUZDA ONARIM ile ilgili görsel sonucu

Hasat

        Muzlar doğumdan yaklaşık 120-150 gün sonra yeşil halde hasat edilir. Paketleme evlerinde hevenkler taraklara ayrılır. Taraklar ilaçlandıktan sonra özel karton kutular içerisinde pazara sevkedilir. Taşıma sıcaklığı 13 OC ‘dir.

İlgili resim

Muhafaza ve Olgunlaştırma

        Muz meyvelerin olgunlaştırılması, özel odalarda yapılır. Bunun için sıcaklığı 16-18 oC ve oransal nemi %85-90 arasında değişen odalarda 12 saat aralıklarla 1000 ppm etilen gazı verilir. Bu 12 saatlik sürenin sonuna doğru depo tüm olarak taze hava ile havalandırılmalıdır.

banana storage ile ilgili görsel sonucu

İlgili resim